Beschrijving
’t Huiszitten-Weduwen-Hof 1760
De gravure toont de voorgevel van het huidige Karthuizerhof in de Jordaan. Dit was een tehuis voor “huiszittende” arme weduwen (vrouwen die niet in een instelling woonden maar thuis ondersteuning kregen).
Graveur was I. Tirion was gevestigd in Amsterdam aan de Kalverstraat. Hij stond bekend om zijn uiterst gedetailleerde kaarten en stadsgezichten.
Deze prent van het Huiszitten-Weduwen-Hof komt uit zijn beroemde serie ‘Amsterdam in zyne opkomst, aanwas, geschiedenissen…’, geschreven door Jan Wagenaar. Dit was hét standaardwerk over de geschiedenis van de stad in de 18e eeuw.
Techniek: Het betreft een kopergravure. De fijne lijnen en de diepe zwart-wit contrasten zijn kenmerkend voor de hoogwaardige druktechniek die Tirion hanteerde.
De serie werd uitgegeven rond 1760.
Karthuizerhof (1650)
Karthuizerstraat 87-171
Gesticht: 1650
Oorspronkelijke bestemming: Huisvesting voor weduwen met kinderen en ongehuwde vrouwen
Huidige bestemming: Sociale huurwoningen
Architect: Daniël Stalpaert, stadsbouwmeester van Amsterdam
Geschiedenis
Op 28 februari 1650 werd op het terrein van het voormalige Karthuizerklooster de eerste steen gelegd voor het Huys-zitten-Weduwen-hofe, dat later bekend werd als het Karthuizerhof. In tegenstelling tot veel andere Amsterdamse hofjes was dit geen particulier of kerkelijk initiatief, maar een project van de Huiszittenmeesters, de stedelijke instelling die verantwoordelijk was voor de armenzorg.
Het hof werd ontworpen door stadsbouwmeester Daniël Stalpaert. Het bestaat uit vier bakstenen woonvleugels rondom een ruim, rechthoekig binnenplein met twee waterpompen. Deze oorspronkelijke opzet is tot op de dag van vandaag behouden gebleven. De driehoekige geveltoppen aan de binnenplaats zijn versierd met het wapen van Amsterdam, met de drie Andreaskruisen, en het oude stadszegel met het Amsterdamse koggeschip.
Bewoners
Het Karthuizerhof bood onderdak aan ongeveer honderd oudere ongehuwde vrouwen en weduwen met kinderen. Dochters mochten er blijven wonen tot hun achttiende jaar en zonen tot hun negentiende jaar.
Voor de bouw van het hof werden behoeftige vrouwen vaak ondergebracht in zogenoemde Godswoningen: eenvoudige woningen die door welgestelde Amsterdammers waren geschonken en werden beheerd door de Huiszittenmeesters. Een bekend voorbeeld zijn de Voldershuisjes aan de Heiligenweg. Deze werden oorspronkelijk door de stad gebouwd voor lakenvolders en in 1584 aangekocht door Ytgen Willemsdr., dochter van Willem Schepel. Zij schonk de woningen voor de huisvesting van arme weduwen en andere behoeftige, eerbare inwoners.
De bewoonsters van het Karthuizerhof genoten niet alleen gratis huisvesting, maar ontvingen ook een wekelijkse uitkering in natura en geld: brood, kaas, zes stuivers per week en jaarlijks vijfentwintig ton turf als brandstof.
Latere geschiedenis
In 1870 kwam het beheer van het hof in handen van het Burgerlijk Armbestuur. Na de opheffing van deze instelling in 1927 werd het beheer overgenomen door de directeur van de gemeentelijke verzorgingstehuizen.
In het kader van de stadsvernieuwing werd het Karthuizerhof in 1985–1986 ingrijpend gerestaureerd. Daarbij werden de woningen aangepast aan de eisen van de tijd en ingericht als 65 HAT-eenheden (Huisvesting voor Alleenstaanden en Tweepersoonshuishoudens). Tegenwoordig doet het historische hof nog altijd dienst als wooncomplex, waarbij het karakter van het zeventiende-eeuwse hof grotendeels behouden is gebleven.